Digitale geletterdheid

Voorwoord door Remco Pijpers

Introductie van Lars en Stephanie

1 Waarom digitale geletterdheid?

1.1 Waarom digitale geletterdheid hoort bij het onderwijs van nu

1.2 Van toen naar nu

1.3 De nieuwe kerndoelen, onze reddingsboei

1.4 Jouw rol als leraar or leerkracht

1.5 Van ICT-gebruik naar digitale geletterdheid: een paradigmaverschuiving

1.6 De wetenschappelijke basis: wat we weten over effect en impact

1.7 Digitale geletterdheid als onderdeel van brede vorming

1.8 De taal van de toekomst

1.9 Didactisch slot

2 De kern van digitale geletterdheid

2.1 Tijdlijn: De Evolutie van digitale geletterdheid (1880-2027)

2.2 Van 21e-eeuwse vaardigheden naar digitale geletterdheid

2.3 Framework digitale geletterdheid 2010-2025

2.4 Toepassing van de 21e eeuwse vaardigheden en de worsteling in de praktijk

2.5 Curriculum.nu

2.6 Politieke hobbels en vertragingen

2.7 De digitale kloof wordt zichtbaar

2.8 De doorbraak: nieuwe kerndoelen (2022-2025)

2.9 Waar staan we nu?

2.10 De rol van ouder(s)/verzorger(s) en de samenleving

2.11 De toekomst van digitale geletterdheid

2.12 Didactisch slotblok

3 Van visie naar vaardig beleid: Digitale geletterdheid stevig in je school inbedden of implementeren?

3.1 Start met de Why – How – What (en een ethisch kompas)

3.2 De basis is kennis: vanuit basiskennis naar vaardigheden en gedrag

3.3 Attitude en professionalisering: succeservaringen als brandstof

3.4 Curriculum en vakintegratie: wat doe je al (en wat kan simpeler)?

3.5 Professionalisering en ondersteuning

3.6 Scenario’s en implementatiekaders

3.7 Organisatorische randvoorwaarden

3.8 Reflectie en borging

3.9 Communicatie en betrokkenheid

3.10 Conclusie en vervolgstappen

3.11 Didactisch slotblok

4 Leerlijnen en vakintegraties

4.1 De SLO-kerndoelen: drie pijlers als kompas

4.2 Hoe kinderen leren

4.3 Van losse lessen naar vakoverstijgend leren

4.4 Van vakintegratie naar maatwerk: differentiëren met digitale middelen

4.5 Vakintegratie in de schoolcultuur

4.6 Conclusie: Digitale geletterdheid als gemeenschappelijke taal

4.7 Didactisch slotblok

5 Digitale geletterdheid in de klas: didactiek en pedagogiek

5.1 De opdracht van nu: digitale didactiek én pedagogiek

5.2 De twaalf bouwstenen van effectieve didactiek en de koppeling met digitale geletterdheid

5.3 Koppeling met de SLO-kerndoelen: van ontwerp van naar uitvoering

5.4 Onderwijsmodellen als structuur en vertaalslag

5.5 Digitale geletterdheid in de les met EDI

5.6 Samengevat: de leraar als architect van digitaal geletterd onderwijs

5.7 Didactisch slotblok

6 Digitale geletterdheid en toetsing

6.1 Van meten naar begrijpen

6.2 Van bouwsteen tot kerndoel: het raamwerk achter goed toetsen

6.3 Formatief handelen: leren zichtbaar maken in digitale context

6.4 Summatief beoordelen: het vaststellen van beheersing

6.5 AI en prompting als nieuw toetsdomein

6.6 Rubrieken, formats en voorbeelden uit de praktijk

6.7 Professionalisering en borging in de school

6.8 Naar een reflectieve schoolcultuur: de stap van inzicht naar actie.

6.9 Didactisch slotblok

7 Digitale geletterdheid en kansengelijkheid

7.1 De stand van zaken: waar staan we nu?

7.2 De digitale kloof en kansengelijkheid

7.3 Hoe voorkom je een digitale kloof in je klas?

7.4 Leerlingen met beperkte toegang tot technologie ondersteunen

7.5 Digitale geletterdheid en leerlingen met een achterstand

7.6 Kansengelijkheid op school- en beleidsniveau: van intentie naar structuur

7.7 Reflectie en aandachtspunten

7.8 Toekomstvisie, aanbevelingen en conclusie

7.9 Didactisch slotblok

8 Digitale balans en welzijn

8.1 Paradoxale tijd

8.2 De rol van stress en emoties

8.3 Van analoog naar altijd online, hoe we hier terecht zijn gekomen

8.4 De versnelling door corona

8.5 Wat hebben we geleerd?

8.6 Meer mogelijkheden, meer problemen

8.7 De onbewuste valkuilen

8.8 Waarom vooral jongeren de dupe zijn

8.9 De rol van sociale media

8.10 Wat betekent dit voor het onderwijs?

8.11 Het puberbrein en digitale verleiding, waarom jongeren extra kwetsbaar zijn

8.12 Waarom schermtijd 's nachts zo problematisch is

8.13 Filterbubbel

8.14 Ethisch kompas

8.15 Aandacht als schaars goed, je persoonlijke aandachtbudget

8.16 Digitale ritmes en herstel

8.17 Bewegen en schermen

8.18 Digitale balans is geen luxe maar een levensvaardigheid

8.19 Didactisch slotblok

9 En nu verder

9.1 Terugblik: de reis die we samen hebben afgelegd

9.2 De samenhang tussen kennis, vaardigheden en houding

9.3 Van visie naar dagelijks handelen

9.4 De les van het telefoonverbod: balans als kernvaardigheid

9.5 AI als katalysator voor onderwijsontwikkeling

9.6 Desinformatie en deepfakes: weerbaar in een wereld van nep

9.7 Privacy en datageletterdheid: je digitale voetafdruk

9.8 Digitaal welzijn: gezond leven in een digitale wereld

9.9 Kansengelijkheid en de menselijke maat

9.10 Ouders als partners

9.11 Schoolleiderschap en randvoorwaarden

9.12 Professionalisering: hoe blijf je bij?

9.13 Leren van internationale voorlopers

9.14 Routekaart richting 2027 en daarna

9.15 De toekomst die we samen maken

9.16 Tot slot

9.17 Didactisch slotblok

10 Praktijkvoorbeelden en good practises

10.1 Lesideën voor DG

10.2 Verdieping: apps fileren met leerlingen

10.3 Oefeningen voor aandachtstraining

10.4 Praktische tips voor het beschermen van je aandachtbudget

10.5 Vijf bouwstenen van digitale balans

10.6 Doorlopende leerlijnen: van basis naar verdieping

10.7 Differentiatie: ruimte voor elk talent

10.8 Didactisch slotblok

Literatuur