Nederlands
English
De avonturen van Telemachus
Het boek dat Lodewijk XIV uit zijn vel deed springen
Stendhal bewonderde zijn stijl en James Joyce modelleerde naar men zegt de verhouding tussen Stephen Dedalus en Leopold Bloom naar de beide hoofdpersonen van De avonturen van Telemachus. Toch is de naam van Fénelon in elk geval in Nederland grotendeels in vergetelheid geraakt. Hoog tijd voor een herontdekking van deze Europese klassieker, want zo mag dit oorspronkelijk in 1699 verschenen boek gerust betiteld worden. Binnen enkele jaren na verschijning waren er in vele talen edities van verschenen, ook in het Nederlands, en in de achttiende en negentiende eeuw was het – na de Bijbel – het in Europa vaakst herdrukte boek.
Kritiek op de absolute monarchie
Dat onmiddellijke en blijvende succes had alles te maken met de woedende reactie van ‘Zonnekoning’ Lodewijk XIV, die de nauwelijks verholen kritiek op de absolute monarchie waarmee de vrije, kritische geest van Fénelon de omzwervingen van Telemachus doorspekte, slecht kon verdragen. Fénelon monteerde deze avonturen van Telemachus, op zoek naar zijn nog altijd niet uit de Trojaanse Oorlog teruggekeerde vader Odysseus, in het verhaal dat Homerus ons daarover in de Odyssee vertelt. Onderweg bezoekt de jonge Telemachus, vergezeld door de godin Athene in de gedaante van Mentor, vele volkeren en vorsten, waar hij de universele lessen leert die door alle heersers gerespecteerd zouden moeten worden.
Dat die politieke lessen veel van hun historische en actuele relevantie hebben behouden en dat de stijl waarin Fénelon ons die voorhoudt nog niets aan charme en zeggingskracht heeft ingeboet, leert ons deze sprankelende nieuwe vertaling van De avonturen van Telemachus door Jan Pieter van der Sterre en Reintje Ghoos.
Over François Fénelon
Fénelon (1651-1715) – voluit François de Salignac de la Mothe-Fénelon – schreef zijn Télémaque oorspronkelijk als privéleraar van de kleinzoon van Lodewijk XIV. De publicatie van het boek wekte echter zozeer de woede van de vorst, dat de auteur bij wijze van verbanning tot aartsbisschop van Cambrai in Noord-Frankrijk werd benoemd. De kritische en vooruitstrevende Fénelon zorgde trouwens ook met andere geschriften voor onvrede bij zijn tijdgenoten, onder andere met zijn pleidooi voor meer onderwijs aan meisjes en met zijn sympathie voor het quiëtisme, een stroming die pleitte voor meer innerlijke introspectie binnen de roomskatholieke kerk.
Originele titel: Les Aventures de Télémaque (1699)
Vertaling: Jan Pieter van der Sterre en Reintje Ghoos
Inleiding: Maarten Asscher
Bij het ter perse gaan van dit boek is ongelukkigerwijs een fout opgetreden in het notenapparaat. De nootteksten van hoofdstuk 5 en hoofdstuk 10 zijn verwisseld. De nootteksten van hoofdstuk 5 zijn dus te vinden op pagina 416-418, die van hoofdstuk
10 op pagina 409-410. Van de illustratieverantwoording is niet de definitieve versie in het boek terecht gekomen, reden waarom deze in het erratum nog eens volledig wordt weergegeven.
Reviews 'De avonturen van Telemachus'
In de media
‘Met zijn kritiek op slechte koningen is Fénelon een soort anti-Machiavelli. De koning moet ervoor zorgen dat het volk hem niet haat en vreest, maar liefheeft en als voorbeeld ziet. Een heerser is afhankelijk van anderen en omdat absolute macht alles kapotmaakt in een land, komt er altijd een moment dat zijn volgelingen en volk zich tegen hem keren. Dat is misschien een geruststellend idee voor onze tijd, waarin presidenten en oligarchen zich steeds vaker gedragen als zonnekoningen. Laat hun opvolgers Fénelon lezen, want zijn morele adviezen zijn uitstekend.’ – Thomas Heij in Trouw
‘De avonturen van Telemachus groeide uit tot het meest gelezen boek uit de hele Franse literatuurgeschiedenis. Deze nieuwe, sprankelende en fraai uitgegeven vertaling maakt duidelijk waarom.’ – Ger Groot in Filosofie Magazine
‘Het werk bestaat uit 18 boeken en kan historisch niet overschat worden. De “Perzische brieven” van Montesquieu en “Candide” van Voltaire vinden allebei hun oorsprong in dit epos van François Fénelon. Het beschrijft een humanistische cultuur en legt de kiem voor een Europees bewustzijn als u wil, het is in deze nieuwe vertaling goed te volgen in onze tijd en tevens goed te kaderen in de periode waarin het zich afspeelt.’ – Johan Crijns
‘Zet je over het eigengereide Franse zeventiende-eeuws stijleigen heen, laat je op sleeptouw nemen door de voortreffelijke vertaling (en dat kán, ik kan ervan getuigen), en gegarandeerd komt een vraag bij je op die je leeshonger onvermoed een ware boost geeft: wat als Donald Trump dit zou lezen? [...] Die vraag maakt de roman in een handomdraai verpletterend actueel, urgent zelfs.’ – De Reactor
